IBA: pokaz rewitalizacji Hamburga

Ponad miliard publicznych (w tym unijnych) i prywatnych euro spółka IBA Hamburg inwestuje na 35 kilometrach kwadratowych Wilhelmsburga i Veddel, wysp na Łabie przez lata zapomnianych przez polityków i urbanistów.

Wyspy w sercu Hamburga zamieszkuje ponad sto narodowości. Celem projektu Cosmopolis jest dostosowanie miasta do potrzeb różnorodnych mieszkańców i zapewnienie im możliwości rozwoju, przezwyciężając bariery społeczne i kulturowe.

Sześćdziesiąt projektów urbanistycznych, energetycznych, edukacyjnych i kulturalnych tegorocznej wystawy budowlanej IBA Hamburg realizowanych jest z dużym rozmachem w dzielnicach zamieszkałych głównie przez ubogich i imigrantów. Co stanie się z nimi, gdy okolica zamieni się w hipernowoczesną i superekologiczną? Zaaklimatyzują się, czy wyniosą? Bo czynsze wzrosną na pewno.

© IBA Hamburg

Organizatorzy IBA przekształcają dawne tereny portowe w miejsca rekreacji, projektują osiedla nad rzeką, budują szkoły i place zabaw. Starają się zaplanować na nowo chaotycznie rozbudowujące się kiedyś tereny przemysłowe. A wszystkim działaniom przyświeca troska o środowisko.
Najmocniejszym projektem jest Bunkier Energii. Budowla, której nie zniszczyły ani alianckie bomby podczas wojny ani dynamit, którym Brytyjczycy chcieli ją zrównać z ziemią w 1947 roku. Flaktürme, bunkry w kształcie wież, służące jako schrony i platformy artylerii przeciwlotniczej, Hitler kazał wybudować w Berlinie, Wiedniu i Hamburgu. W mieście nad Łabą ostały się dwie: schron w dzielnicy St. Pauli przerobiono na biura, wieża w Wilhelmsburgu niszczała od lat powojennych. Bo choć zewnętrzna powłoka, z trzymetrowej grubości ścianami i prawie czterometrowymi stropami została nienaruszona, wojskom brytyjskim udało się tak skutecznie uszkodzić wnętrza, że wejście doń przez 60 lat było niebezpieczne.

© IBA Hamburg

Bunkier, w którym przed nalotem mogło schronić się 30 tys. osób, da teraz ogrzewanie trzem tysiącom gospodarstw domowych, a energię – tysiącu. Będą ją wytwarzać systemy solarne zamontowane na dachu i południowej ścianie, ciepłownia zasilana biomasą i system wykorzystania ciepła odpadowego z pobliskiej fabryki. Sercem projektu będzie zbiornik magazynowania ciepła o pojemności dwóch tysięcy metrów sześciennych.
Z okien kawiarni umieszczonej na wysokości 30 metrów można będzie oglądać panoramę hamburskiego portu i Wzgórze Energii, kolejnego projektu IBA.

 

© IBA Hamburg

Ten czterdziestometrowy pagórek to śmietnik historii. Powstawał kolejno z powojennego gruzu, ze śmieci z gospodarstw domowych, a w końcu z toksycznych odpadów przemysłowych. Cztery lata po zamknięciu wysypiska, w 1983 roku odkryto, że silnie trujące dioksyny przenikają do wód gruntowych. Proces powstrzymano opakowując wzgórze folią, ale wycieki z wysypiska muszą być filtrowane do dziś.
Krajobraz wzgórza zmieniły turbiny wiatrowe i panele fotowoltaiczne zajmujące 10 km kwadratowych na południowym zboczu. Znacznie mniej rzucają się w oczy systemy do odzyskiwania metanu z odpadów (odbieranego przez sąsiedni Aurubis AG, największego w Europie producenta wyrobów z miedzi) i pompy ciepła. Celem inwestycji Georgswerder Energy Hil jest zapewnienie energii elektrycznej czterem tysiącom gospodarstw domowych, korzystając wyłącznie z odnawialnych źródeł. Ale też tchnięcie we wzgórze nieco życia. Konkurs na urządzenie na wzgórzu punktu widokowego wygrała koncepcja białej, świecącej nocą promenady otaczającej szczyt wzgórza.

© IBA Hamburg

Wyspy na Łabie zamieszkuje ponad sto narodowości. Celem projektu Cosmopolis jest dostosowanie miasta do potrzeb różnorodnych mieszkańców i zapewnienie im możliwości rozwoju, przezwyciężając bariery społeczne i kulturowe. Cosmopolis ma wydobyć potencjał międzynarodowej społeczności Hamburga. IBA zamierza zrealizować ten cel głównie przez szeroko pojętą edukację.

© IBA Hamburg

W ramach projektu powstaje Brama do świata – całodzienne centrum edukacyjne dla rodzin. „Miasto nauki” usytuowane jest w centrum Wilhelmsburga. Mają się tam uczyć i doskonalić, spotykać i rozmawiać dzieci i rodzice. Kompleks zaprojektowała hamburska pracownia BOF Architekten, wyłoniona w europejskim konkursie. Szkoła jest oczywiście budowana przy użyciu przyjaznych środowisku metod i materiałów w standardzie domu pasywnego.

© IBA Hamburg

Ogniwem paliwowym, czyli energią powstałą z reakcji chemicznej wodoru i tlenu, ogrzewany i oświetlany jest kolejny projekt IBA. To warsztat budowy łodzi, w którym szkutnictwa uczą się młodzi bezrobotni z Wilhelmsburga i Veddel. Tyle że najpierw musieli go sami zbudować. Zaprojektowany przez holenderskie Studio NL-D przypomina historyczne zabudowania stoczniowe.

© IBA Hamburg

Dokładnie naprzeciw, w dokach przy dawnym nabrzeżu portowym mieści się budynek wystawowy i siedziba główna IBA Hamburg. Choć „mieści się” i „budynek” to niezbyt precyzyjne określenia. IBA Dock to charakterystyczne dla portowego krajobrazu kontenery unoszące się na wodzie w rytmie przypływów i odpływów. Jak wszystkie opisane projekty również ten ma wyznaczać standardy w dziedzinie ochrony środowiska. Energii dostarczają mu umieszczone na dachu kolektory słoneczne i wymienniki ciepła zanurzone w wodzie.

© IBA Hamburg

Poszukiwaniu nowych form architektonicznych poświęcona jest The Building Exhibition within the Building Exhibition. W jej ramach powstaje opisany poprzednio BIQ house zasilany algami oraz kilkanaście innych budynków wielorodzinnych budowanych jako studia przypadków. To wizjonerskie, modelowe, a jednak bardzo realne pomysły budowlane powstające w czterech kategoriach: domy z inteligentnych materiałów – zbudowane z surowców i systemów, które dynamicznie dostosowują się do zmian czynników fizycznych lub chemicznych; domy w inteligentnej cenie czyli efektywna kosztowo a zarazem wysoka jakość budownictwa; domy hybrydowe – elastyczne i zrównoważone, dostosowujące się do zmieniających się potrzeb mieszkańców oraz domy na wodzie, nad wodą i w wodzie.
Zdaniem twórców wszystkie powstające budynki mają wyznaczać nowe standardy w budownictwie, inspirować i tworzyć historię architektury, posłużyć jako temat do dyskusji. Czy także do mieszkania? Zobaczymy.